۶۰۰هزار داوطلب برای سمن محیط‌زیستی ترکیه

بنیاد ترکیه‌ای مبارزه با فرسایش خاک، ایجاد جنگل و محافظت از محیط زیست (تِما) در مجموع ششصد هزار نفر نیروی داوطلب دارد و بزرگترین نهاد مدنی محیط زیستی در ترکیه است.
با ایجاد یک نمونه درخشان برای کنش‌گری مدنی، که پیش نیازی اساسی و مهم برای دموکراسی مشارکتی به‌شمار می‌رود، تِما یک شبکه بسیار بزرگ از داوطلبان را در سراسر کشور ترکیه ایجاد کرده است و با استفاده از راهبردهای خلاق آن‌ها را بسیج می‌کند.
تِما برای رسیدن به اهدافش و آگاه‌سازی افکار عمومی در ترکیه در حوزه محیط زیست، به‌خصوص فرسایش خاک، جنگل‌زدایی، بیابان‌زایی و تغییرات اقلیمی، در تمام سطوح محلی، ملی و بین‌المللی فعالیت می‌کند.
به باور مدیران تِما، «جذب انرژی جوانان» هسته مرکزی موفقیت این بنیاد به‌شمار می‌رود.
در بنیاد تِما آموزش و آگاه‌سازی مهمترین کاری است که انجام می‌شود.
اعضای بنیاد تِما تلاش می‌کنند دیگران متوجه این مساله باشند که طبیعت چقدر برای انسان‌ها مهم است – نه به‌عنوان یک کلیشه‌، بلکه به‌عنوان این حقیقت که آن‌ها خودشان هم بخشی از این طبیعت هستند».
رویکرد تِما این است که با غیرسیاسی بماند و پذیرای داوطلبان از طیف‌های مختلف جامعه باشد. اما این خط‌مشی غیرسیاسی به این معنی نیست که تِما از دولت ترکیه انتقاد نمی‌کند.
در کنار بالا بردن سطح آگاهی جامعه درباره محیط زیست، بنیاد تِما در ترکیه کلیشه رایج درباره ضعف «تشکیلات جامعه مدنی» را شکسته و در موقعیتی قدرتمند تا چند سال آینده بیش از یک میلیون عضو خواهد داشت.

چه به‌خاطر ناآگاهی باشد و یا کمبود شجاعت سیاسی، ایجاد تشکل در ترکیه کار آسانی نیست. انجام کار تشکیلاتی بار معنایی منفی به خود گرفته است تا جایی که کلمه «تشکیلات» تقریبا به مفهوم «گروه غیرقانونی» به‌کار می‌رود. به‌همین خاطر خیلی‌‌ها عبارت جایگزین «موسسه یا بنگاه» را به‌جای تشکیلات به‌کار می‌برند. دلیل رسیدن جامعه ترکیه به این نقطه، تاریخچه‌ای سرشار از آشفتگی سیاسی و کشمکش‌های خیابانی خونین میان گروه‌های مخالف و همچنین کودتاهای نظامی است. این تاریخچه بنیان فعالیت سیاسی در ترکیه را سست کرده است. علاوه‌بر این همه دولت‌هایی که سر کار آمده‌اند هرگونه فعالیت سیاسی را مشکوک دانسته و یکی بعد از دیگری قوانینی راتصویب کرده‌اند که محدودیت‌های زیادی روی جامعه ترکیه که روزی از لحاظ سیاسی جامعه‌ای بسیار پویا بوده، ایجاد کرده است.

اما برخلاف وجود همه موانع و مشکلات یک تشکل مدنی در ترکیه، بسیار سریع رشد کرده است و درحال دسترسی و درگیر کردن همه سطوح و بخش‌های جامعه ترکیه است. بنیاد ترکیه‌ای مبارزه با فرسایش خاک، ایجاد جنگل و محافظت از محیط زیست (تِما) تنها طی دو سال گذشته در حدود صد هزار دواطلب به اعضا خود اضافه کرده  و در مجموع تعداد داوطلب‌های خود را به ششصد هزار نفر رسانده است. این تعداد دواطلب  تِما را به بزرگترین نهاد مدنی محیط زیستی در ترکیه تبدیل می‌کند. با ایجاد یک نمونه درخشان برای کنش‌گری مدنی، که پیش نیازی اساسی و مهم برای دموکراسی مشارکتی به‌شمار می‌رود، تِما یک شبکه بسیار بزرگ از داوطلبان را در سراسر کشور ایجاد کرده است و با استفاده از راهبردهای خلاق آن‌ها را بسیج می‌کند.

بنیاد تِما در سال ۱۹۹۲ توسط تاجر ترک هایرتین کاراجا و مجموعه شرکت‌های تِکفِن تاسیس شد. ایده تاسیس تِما ابتدا وقتی به‌وجود آمد که هایرتین کاراجا در سال ۱۹۸۰ اولین باغ گیاهان خصوصی ترکیه را تاسیس کرد. جستجوی آقای کاراجا برای پیدا کردن گونه‌های مختلف حیات وحش ترکیه، درختان و دیگر انواع گیاهان او را به گوشه گوشه کشور ترکیه کشاند. هنگام این مسافرت‌ها او شاهد انواع مختلف تخریب‌های محیط زیستی بود، از جمله فرسایش گسترده خاک، از بین رفتن گونه‌های گیاهی، تخریب چمن‌زارها، خشک شدن چشمه‌ها و بقایای غمگین جنگل‌هایی که یا آتش گرفته بودند و یا توسط کشاورزان یا ساخت و سازهایی که به‌دنبال زمین‌های جدید می‌روند، تخریب شده بودند. او تصمیم گرفت تا در این‌باره کاری بکند و هر جا و هر وقت که می‌توانست درباره این تهدید صحبت می‌کرد. چیزی که تنها به‌عنوان یک سرگرمی شروع شده بود تبدیل به علاقه و هدف اصلی زندگی او شد و در نهایت با تاسیس باغ گیاهان کاراجا در استان یلووا در جنوب استانبول در سال ۱۹۸۰ به اوج خود رسید.

در همین حال آقای گوکیگیت دوست قدیمی آقای کاراجا، دنبال فرصتی برای تاسیس بنیادی با هدف تسریع روند جنگل‌کاری در ترکیه می‌گشت. وقتی این دو نفر تلاش‌هایشان را با هم یکی کردند، ترکیه ترویج‌گرانی قدرتمند و فعالانی پیگیر برای حمایت از محیط زیست که در آینده این کشور نقش حیاتی دارند، به‌دست آورد.

«نگذارید ترکیه تبدیل به بیابان شود» شعار تِما است که به روند فرسایشی که سالانه میانگین ۷۴۳میلیون تن خاک را در ترکیه نابود می‌کند، اشاره دارد. تِما برای رسیدن به اهدافش و آگاه‌سازی افکار عمومی در حوزه محیط زیست، به‌خصوص فرسایش خاک، جنگل‌زدایی، بیابان‌زایی و تغییرات اقلیمی، در تمام سطوح محلی، ملی و بین‌المللی فعالیت می‌کند. تِما برای مثال دوره‌های آموزشی برگزار می‌کند، به آگاه‌سازی افکار عمومی می‌پردازد و کمپین‌هایی برای بسیج باهمستان‌ها و جوامع محلی و توانمندسازی آن‌ها راه‌اندازی می‌کند.  تِما پروژه‌های محیط‌زیستی در مقیاس‌های مختلف اجرا می‌کند و تلاش می‌کند تا در سیاست‌‌گذاری‌های دولت برای حفاظت از محیط زیست تاثیر بگذارد. از دیگر فعالیت‌های تِما پیگیری پرونده‌های قضایی مرتبط با محیط‌زیست و همچنین پیشنهاد تدوین قوانین تازه و مناسب است. همزمان با تاثیرگذاری و تسریع روند کار در سطح محلی و ملی، تِما از طریق روابط محکم بین‌المللی‌ای که ایجاد کرده توانسته دیدگاه‌های محلی و ملی را به دیدگاه جهانی پیوند بزند. امروز شبکه تِما  به ۵۱۰ دفتر در  تمام ۸۱ استان ترکیه گسترش یافته است. این بنیاد نه تنها برای افزایش آگاهی درباره محیط زیست بلکه با هدف ایجاد فشار روی قانون‌گذاران برای مدیریت مناسب منابع طبیعی نیز فعالیت می‌کند.

به باور مدیر تِما، خانم دنیز آتاچ «جذب انرژی جوانان» هسته مرکزی موفقیت این بنیاد به‌شمار می‌رود. آتاچ می‌گوید:«آموزش و آگاه‌سازی مهمترین کاری است که ما انجام می‌دهیم. شما باید بتوانید دیگران متوجه این مساله بکنید که طبیعت چقدر برای انسان‌ها مهم است – نه به‌عنوان یک کلیشه‌، بلکه به‌عنوان این حقیقت که آن‌ها خودشان هم بخشی از این طبیعت هستند». «شما معمولا با کودکان راحت‌تر به این درک می‌رسید، چرا که آن‌ها پیش‌داوری و حسابگری بزرگسالان را ندارند. ما هر ساله با ۷۵هزار کودک کار می‌کنیم، آن هم نه صرفا با یک‌بار حرف زدن بلکه از راه آموزش عملی و مشارکت دادن‌ آن‌ها در فعالیت‌های گوناگون و مناسب رده‌های سنی مختلف از پیش دبستانی گرفته تا سال‌های آخر دانشگاه.»

غیر از پروژه‌های آموزشی و جنگل‌کاری، تِما روی پروژه‌های مربوط به توسعه روستایی هم کار می‌کند. آتاچ می‌گوید: «ما به‌عنوان کاتالیزور عمل می‌کنیم. با پولی که از حامیان‌مان می‌گیریم به کشاورزان کمک می‌کنیم تا چرخ معیشت‌شان را بچرخانند». «برای مثال در شهر غازی عینتاب ما یک پروژه برای افزایش محصول پسته اجرا کردیم و با همکاری با یک مرکز تحقیقاتی محلی به نتایج خوب و قابل توجهی رسیدیم. یک پروژه دیگر در شهر افیون قره‌حصار اجرا کردیم که در آن یک شرکت تجاری مبالغی پول را بین کارمندان در آستانه بازنشستگی خود تقسیم کرد و آن‌ها در شهر خود در بخش تولید میوه سرمایه‌گذاری کردند و در نتیجه این سرمایه‌گذاری، افراد بسیاری از شهرهای بزرگ به روستاهای خود برگشتند».

در کمپین‌های جنگل کاری تِما تا کنون ۷۹۹میلیون درخت بلوط و ۱۴میلیون درخت دیگر در سراسر ترکیه کاشته شده‌ است. علاوه‌بر این تِما ۶۰ پروژه توسعه روستایی، حفاظت از محیط زیست و نگهداری از تنوع زیستی اجرا کرده است. این بنیاد همچنین در جریان تصویب قوانین مربوط به محافظت از مراتع و خاک نقش مهمی را به‌عهده گرفت. در حال حاضر در ۲۸۷ منطقه، علاوه بر پروژه‌های آگاه‌سازی عمومی که روی کارگران بخش خصوصی، ادارات دولتی و زنان تمرکز می‌کند، کار جنگل‌کاری را نیز ادامه می‌دهد. در سال ۲۰۱۲ تِما یکی از اولین دریافت‌کنندگان جایزه زمین برای زندگی از سوی سازمان ملل شد. این جایزه برای قدردانی از فعالیت‌های برتر و خلاق در زمینه مدیریت پایدار زمین شکل گرفته است.

رویکرد تِما این است که با غیرسیاسی بماند و پذیرای داوطلبان از طیف‌های مختلف جامعه باشد. اما این خط‌مشی غیرسیاسی به این معنی نیست که تِما از دولت ترکیه انتقاد نمی‌کند. برای مثال چهار سال پیش دولت یک قانون جنجالی را به مجلس فرستاد که بر اساس آن دولت می‌توانست زمین‌هایی را که رسما به‌عنوان جنگل ثبت شده‌اند اما در طول زمان از بین رفته‌اند، بفروشد. تِما یک بیانیه در این‌باره صادر کرد که در بخشی از آن می‌خوانیم: «قانون پیشنهادی برای فروش این زمین‌ها، که در حدود یک دهه مورد بحث قرار گرفته است، هنگامی که بیشتر ما در خواب بودیم یک شبه توسط مجلس تصویب شد. این سوال که آیا جنگل‌ها جز دارایی قابل فروش به‌شمار می‌روند هیچ‌وقت مورد بحث قرار نگرفت. به‌جای آن مجلس درباره قیمت این زمین‌ها، ارزش بازار، نحوه پرداخت اقساطی و تخفیف برای خریداران نقدی، بحث کرد. و پس از آن دست‌ها بالا رفت. اعلام شد که این جنگل‌ها دیگر جنگل نیستند و بنابراین می‌توانند به ساکنان‌شان به فروش برسند. اما این همه ماجرا نبود. این قانون راه را برای این هموار کرد که جنگل‌هایی که در ظاهر ارزش حفظ کردن نداشته باشند به‌راحتی تبدیل به  املاک خصوصی شوند. ما در بنیاد تِما به این مساله آگاه هستیم که بذل و بخشش و فروش هر نوع زمین جنگلی یک اشتباه بزرگ است و می‌پرسیم:‌ چگونه می‌خواهیم در این‌باره به نسل‌های آینده پاسخگو باشیم؟».

در کنار بالا بردن سطح آگاهی جامعه درباره محیط زیست، بنیاد تِما در ترکیه کلیشه رایج درباره ضعف «تشکیلات جامعه مدنی» را شکسته و انتظار دارد  تا چند سال آینده بیش از یک میلیون عضو داشته باشد.

این نوشتار براساس اطلاعاتی که روی تارنمای بنیاد تِما موجود است و این مطلب از المانیتور، تهیه شده است. متن ترجمه شده به فارسی ویرایش‌ و خلاصه نیز شده تا برای خواننده رسا باشد.