چطور سمن هندی پسرها را به مکتب برابری جنسیتی آورد؟

«بنیاد جامعه برابر» یک سازمان مردم‌نهاد در هند است که برای توانمندسازی زنان و دختران و ایجاد تغییر در این حوزه به سراغ آموزش و تغییر طرز فکر مردان و پسران رفته است.
این بنیاد کلاس‎های ویژه آموزشی برای پسران ۱۴ تا ۱۷ ساله برگزار می‌کند و مربی‌ها در طول دوره‌‌ها تلاش می‎کنند پسر‎ان متوجه رفتارهای تبعیض‌آمیز خود در قبال دخترها بشنوند و برای تغییر رفتار اقدام کنند.
در طول این دوره‌ها، طرز فکر و تصورات پسرها کم‌کم به چالش کشیده می‌شود و آن‌ها یاد می‌گیرند که زنان و دختران با آن‌ها برابرند. برای پروژه پایانی کلاس، پسرها باید پروژه‌ای را در جهت برداشتن گامی موثر در جامعه سازماندهی کنند.
به گفته مدیر این بنیاد در این گفتگو، پسر‎ها آماده پذیرش و تغییر هستند اما چون در جامعه به آن‌‌ها فرصت آموزش و تمرین برابری جنسیتی داده نمی‌شود، برابری جنسیتی در رفتارشان دیده نمی‌شود.
همچنین نظام پدرسالارانه که در همه بخش‌های جامعه از جمله فرهنگ، مذهب، رسانه‌ها و خانواده نمود دارد، تقویت‌کننده کلیشه‌ جنسیتی برتری مرد‎ها نسبت به زن‌ها است.
پسر‎ها خشن یا با تبعیض جنسیتی به دنیا نمی‎آیند، بلکه آن را یاد می‌گیرند و اگر به آن‌ها فرصتی برای انجام کار و بروز رفتاری متفاوت داده شود، آن‌ها این تغییر را اعمال خواهند کرد.
از پسر‎هایی که در این دوره‌ها شرکت می‌کنند انتظار می‌رود بیشتر در کار‎های خانه مشارکت کنند، با لحن توهین‌آمیزی با خواهرشان و دخترها صحبت نکنند و دست از اذیت و آزار خیابانی بردارند.

کشور هند یکی از بالاترین نرخ آزار و خشونت‎های جنسی و خانگی را در جهان دارد. سازمان‌ها و گروه‌های بسیاری در تلاشند با توانمندسازی زنان و دختران به مبارزه با این معضل بپردازند اما در این میان یک سازمان مردم‎نهاد به نام بنیاد جامعه برابر رویکرد متفاوت و خلاقانه‌ای را در پیش گرفته است. تیم بنیاد جامعه برابر توانمندسازی زنان و دختران را تنها نیمی از راه‎حل می‌داند و باور دارد برای ایجاد تغییر در این حوزه باید طرز فکر مردان و پسران را هم تغییر داد.

دفتر بنیاد جامعه برابر در غرب شهر پونا قرار دارد و در طول پنج سال گذشته در این محل یک سری کلاس‎های ویژه برای پسران ۱۴ تا ۱۷ ساله برگزار کرده است. یک بار در هفته و در طول ۱۵ جلسه، پسر‎ها در کلاس‎های ده پانزده نفره شرکت می‌کنند. این کلاس‎ها در واقع گفت‌وگو‎های سه ساعته‌ای هستند که توسط یک مربی مرد اداره می‎شوند. مربی‌ها تلاش می‎کنند پسر‎ها متوجه رفتارهای تبعیض‌آمیز خود در قبال دخترها بشنوند و برای تغییر رفتار اقدام کنند.

مربی معمولا جلسه را با پرسیدن سوال‎هایی در مورد نقش‎های سنتی زن و شوهر شروع می‌کند، این‌که مثلا رئیس خانه کیست و چه کسی همه تصمیمات را می‌گیرد. طبیعتا در ابتدا پسرها یک‌صدا جواب می‌دهند، مرد خانه! یا مثلا، از بچه‌ها پرسیده می‌شود، که یک خواهر خوب چه ویژگی‌هایی دارد؟ پسرها فکر می‌کنند که یک خواهر خوب، خواهری است که وقتی از مدرسه برمی‌گردد برایشان غذا درست کند، لباس‌های وزین سنتی هند را بپوشد، تا دیروقت بیرون از خانه نماند و با پسرهای غریبه صحبت نکند. این تصوراتِ پسرها کم‌کم در ادامه جلسات به چالش کشیده می‌شود و آن‌ها یاد می‌گیرند که زنان و دختران با آن‌ها برابرند.

برای پروژه پایانی کلاس، پسر‎ها باید پروژه‌ای را در جهت برداشتن گامی موثر در جامعه سازماندهی کنند. مثلا می‌توانند پرسشنامه‎هایی از زنان محل برای یافتن تعدد دفعاتی که مورد آزار و سواستفاده قرار می‎گیرند، تهیه کنند و نتایج آن را به صورت عمومی برای همگان ارائه کنند. و یا خیابان‎ها و کوچه‎های محله‌شان را که برای دختران تاریک و ناامن هستند شناسایی کنند و برای نصب روشنایی مناسب در این مکان‌ها با مسئولین مکاتبه کنند. تاکنون حدود ۱۷۰۰ نفر در این کلاس‎ها شرکت کرده‌اند و ۷۰۰ نفرشان به گروه داوطلبین بنیاد برای سازماندهی فعالیت‎های مشابه بیشتر در سطح جامعه پیوسته‎اند.

برای اطلاعات بیشتر درباره این کلاس‌ها با خانوم روجوتا تردسای هرون، بنیا‌ن‌گذار و مدیر بنیاد جامعه برابر گفتگوی کوتاهی داشتیم.
متن گفتگو

خانم تردسای، چرا تصمیم گرفتید که وقت خودتان را صرف کار با پسر‎ها در این حوزه بکنید؟

من متولد و بزرگ شده هندوستان هستم و وقتی که در خیابان مورد آزار و اذیت قرار می‎گرفتم، خانواده و دوستانم می‌گفتند که باید لباس‌ات پوشیده‌تر باشد، یا توصیه می‌کردند که دیگر از آن مسیر رفت و آمد نکنم و یا عصر‎ها زودتر و قبل از تاریکی هوا به خانه برگردم. اما هیچ‌کدام از مردان تمایل نداشتند که خودشان را تغییر بدهند. من کار اشتباهی نکرده بودم ولی از من انتظار می‎رفت که خودم را عوض کنم. بنابراین بزرگ شدن در کنار این تجربه‎ها باعث شد که واقعا بخواهم تلاش کنم رفتار پسر‎ها را در قبال دختر‎ها عوض کنم. این نوع از رفتار، ریشه خشونت و تبعیض جنسیتی است که ما امروزه شاهد آن هستیم و هنوز تقریبا هیچ قدم خاصی برای رفع این مشکل برداشته نشده است.

از آن‌جا که تا قبل از این‌که سازمان‌تان را تاسیس کنید سابقه کار با پسر‎ها را نداشتید، آیا در آغاز کار با پدیده نامنتظره‌ای که شگفت‌زده‌تان بکند مواجه شدید؟

ما با این پیش فرض که پسر‎ها آماده تغییر نیستند، کارمان را شروع کردیم و در اولین دوره برگزاری کلاس‌‎ها خیلی زود متوجه شدیم که پسر‎ها آماده پذیرش و تغییر هستند. در واقع چون در جامعه به آن‌‌ها فرصت آموزش و تمرین برابری جنسیتی داده نمی‌شود، برابری جنسیتی در رفتارشان دیده نمی‌شود. همچنین از طرفی، نظام پدرسالارانه که در همه بخش‌های جامعه از جمله فرهنگ، مذهب، رسانه‌ها و خانواده نمود دارد، تقویت‌کننده کلیشه‌ جنسیتی برتری مرد‎ها نسبت به زن‌ها است. با وجود این، ما متوجه شدیم که پسر‎ها خشن یا با تبعیض جنسیتی به دنیا نمی‎آیند، بلکه آن را یاد می‌گیرند و اگر به آن‌ها فرصتی برای انجام کار و بروز رفتاری متفاوت داده شود، آن‌ها این تغییر را اعمال خواهند کرد.

می‌توانید یک مثال بزنید؟

حتما. مثلا به آزار و اذیت خیابانی نگاه کنید، ما متوجه شدیم پسر‎هایی که در کلاس‌های ما شرکت کرده بودند، خودشان هم اغلب نمی‎دانستند که دارند چه ‎کار می‎کنند. آن‎ها به‌دنبال جلب توجه یک دختر هستند ولی نمی‎دانند که چطور باید با یک دختر صحبت کنند. آن‎ها فکر می‎‌کنند که «اگه من بهش زل بزنم، اونم بالاخره به من نگاه می‎کنه و نگاه‌مون به هم گره می‎خوره و عاشق همدیگه می‎شیم». از طرفی رسانه‎ها، آهنگ‎های پاپ یا فیلم‎های هندی هم همگی به آن‎ها می‎گویند که ایرادی در این‌ طرز رفتار وجود ندارد و وقتی یک زن می‎‌گوید «نه» منظورش «بله» است. واقعا مهم است که بدانیم پسر‎ها هیچ‌وقت فرصتی برای یادگیری معنای برابری نداشته‌اند. هیچ‌کس با آن‎ها در این‌باره صحبت نمی‎کند. در مدارس، آموزش مسائل جنسی وجود دارد ولی خیلی محدود و فقط در حوزه دانش بیولوژیک بدن، ولی آموزش‌های دیگری درباره مسائل احساسی و عاطفی وجود ندارد.

بنابراین در کلاس‎های ما، پسران می‎توانند هر سوالی که دوست دارند از مربی بپرسند. مثلا این‌که اگر از یک دختر در مدرسه خوش‌شان می‎آید، باید چه کار کنند؟ چگونه باید احساسات خود را کنترل کنند؟ کلاس‌های ما یک محیط امن است و وقتی که درباره این مسائل با آن‎ها صحبت می‎کنیم، بهشان می‎گوییم که «اگر دوست ندارید که این‌طور با شما برخورد شود، چرا باید یک دختر از این‌که این‌گونه با او رفتار شود، خوشش بیاید؟»

به‌نظر می‎‌رسد که هدف اصلی شما این است که پسرها بتوانند با دخترها همدلی کنند؟

بله، به‌خصوص وقتی که پسر‎ها از قشر خانواده‎های کم درآمد جامعه هستند، به‌خاطر طبقه اجتماعی و یا مذهب‌شان تبعیض‌های زیادی علیه آن‎ها وجود دارد و ما در این‌باره صحبت می‎کنیم. سپس تجربه مورد تبعیض واقع شدن آن‎ها را با تبعیض علیه زنان مقایسه می‎کنیم و به‌طور کلی به آن‎ها کمک می‎کنیم که به مسائل حقوق بشر در باهمستان خود بیشتر توجه کنند.

انتظار دارید که پسر‎ها پس از پایان کلاس‌ها چه تغییری کرده باشند؟

به‌طور عمده موارد ساده‌ای مد نظر ما است: این‌که پسر‎ها بیشتر در کار‎های خانه مشارکت کنند، اگر پیش از این با لحن توهین‌آمیزی با خواهرشان صحبت می‎کردند، دیگر این رفتار نادرست را ادامه ندهند. و اگر اذیت و آزار خیابانی انجام می‎دادند، دست از این کار بردارند.

وقتی که پدر و مادر‎ها می‎‌بینند که پسر‎شان ناگهان در کار‎های خانه که وظیفه دختران بوده مشارکت می‌کند، چه واکنشی نشان می‎دهند؟ آیا تا به حال با مقاومت روبرو شد‎ه‎اید؟

بله، به‌خصوص مادر‎ها در ابتدا به پسرشان می‎گویند «این وظیفه تو نیست، بگذار خواهرت کار‎های داخل خانه را انجام بدهد» ولی در مقابل پسرش برای او از آن‌چه که در کلاس یاد گرفته است می‎گوید و توضیح می‎دهد که چرا دارد این کار را انجام می‎دهد. در ادامه، مادر تغییرات دیگری را نیز در پسرش مشاهده می‎ کند که برایش خوشایند است، مثلا این‌که او در خانه مسئولپت‎پذیرتر است و یا بهتر می‎تواند خودش و احساساتش را بیان کند. برخی اوقات پسر‎ها حتی از لحاظ درسی هم پیشرفت می‎کنند و مرتب و منظم‎تر از قبل به مدرسه می‎روند.

در مرحله اول، چطور پسر‎ها را به ثبت‌نام و حضور در کلاس‎ها تشویق می‎کنید؟ چطور یک عده از پسر‌های نوجوان راضی می‌شوند که سه ساعت در هفته را به صحبت درباره زنان بپردازند؟

در حال حاضر فشار و تشویق از سوی دوستان و هم‌سالان نوجوانانی که این کلاس‎ها را گذرانده‎اند روی پسرها وجود دارد. یک مساله دیگر این‌که آن‎ها متوجه می‎شوند پسر‎هایی که تا قبل از این در محله شهرت یک نوجوان به‌درد نخور و علاف را داشتند، ناگهان بعد از شرکت در این کلاس‎ها از احترام زیادی برخوردار می‎شوند. پسر‎های به‌درد نخور قبلی، حالا در راستای از بین بردن خشونت خانوادگی و آزار جنسی فعالیت می‎کنند و مردم محله هم به آن‌‎ها توجه نشان می‌دهند. دختر‎ها به آن‌ها جور دیگری نگاه می‎کنند و حتی ممکن است با دختر‎ها هم‌کلام و هم‌صحبت بشوند. بنابراین پسر‎های دیگر این تغییرات ساده و تاثیرات مثبت را که در نتیجه شرکت در کلاس‎ها اتفاق افتاده است، می‎بینند.

به‌عنوان آخرین سوال، آیا برنامه‎ای برای گسترش این برنامه به سایر نقاط هند دارید؟

ما به تازگی با هشت سازمان در شمال شرقی هند برای پیاده‌سازی این مدل شروع به همکاری کرده‌ایم. رویای بزرگ ما این است که بتوانیم بیش از یک‌صد سازمان را در سرتاسر هند برای اجرای این مدل ایجاد کنیم.

ما هم امیدواریم شما بتوانید کارتان را در سرتاسر هند گسترش بدهید. از این‌که در این گفتگو شرکت کردید، از شما سپاسگزاریم.

این گفتگو را نوریت اِیزنمن، خبرنگار رادیو ملی امریکا با خانوم روجوتا تردسای هرون، بنیا‌ن‌گذار و مدیر سازمان مردم‌نهاد بنیاد جامعه برابر انجام داده است. متن این پادکست را در تارنمای رادیو ملی امریکا می‌توانید مشاهده کنید. متن ترجمه شده به فارسی ویرایش‌ و خلاصه نیز شده تا برای خواننده رسا باشد.