اردوهای آموزشی درباره تغییرات اقلیمی برای نوجوانان چینی

دولت چین یکی از دولت‌های پیش‌رو و موفق در حوزه هدایت نوجوانان و جوانان برای مشارکت و رهبری در مسائل مربوط به تغییرات اقلیمی است.
نوجوانان و جوانان نسلی هستند که بیش از همه در آینده تحت‌تاثیر تغییرات اقلیمی قرار خواهند گرفت و هدف دولت چین آگاه‌سازی و مشارکت آن‌ها برای مقابله با این تغییرات است.
در مدت شش سالی که از زمان برگزاری اولین اردوی آموزشی نوجوانان و جوانان درباره تغییرات اقلیمی می‌گذرد، چین از یک کشور عقب‌مانده از قافله جهانی به رهبری در مذاکرات مربوط به تغییرات اقلیمی تبدیل شده است.
کشور چین اکنون یکی از رهبران دنیا در استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و کارآیی انرژی است و حتی متعهد شده است که در زمینه کاهش اثرات تغییرات اقلیمی از دیگر کشورهای درحال توسعه حمایت کند.
اردوهای آموزشی نوجوانان و جوانان درباره تغییرات اقلیمی به نسلی از رهبران جوان در چین قدرت و توانمندی بخشیده است و دانش و مهارت‌هایی در اختیار آن‌ها گذاشته که بتوانند هم در زادبوم خود و هم در شبکه‌ای جهانی کنش‌گر و تاثیرگذار باشند.
از برنامه‌های آینده دولت چین گنجاندن مبحث تغییرات اقلیمی به‌عنوان یکی از مواد اصلی درسی در نظام آموزشی است.
آگاه‌سازی و مشارکت دادن نوجوانان و جوانان در حوزه مقابله با تغییرات اقلیمی با هدف ایجاد «جامعه‌ای آگاه که پیشاپیش تغییرات اقلیمی قدم بردارد و به این پدیده و اثرات آن واکنش مناسب نشان دهد» انجام می‌شود.

از سال ۲۰۰۹ دولت چین به اتفاق یونیسف با راه‌اندازی «اردوهای آموزشی درباره تغییرات اقلیمی» مشارکت و رهبری جوانان را در مسائل مربوط به تغییرات اقلیمی تشویق و ترویج کرده است. دانش‌آموزانی که در اردوها شرکت می‌کنند با کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و سازگاری با این پدیده آشنا می‌شوند، با این هدف که انگیزه مقابله با اثرات این پدیده در نسلی که بیش از همه تحت‌تاثیر آن قرار خواهد گرفت ایجاد شود و گفتمانی جهانی در این زمینه رواج پیدا کند. این اردوهای آموزشی اهمیت فزاینده تغییرات اقلیمی را به‌عنوان موضوعی که باید در سیاست‌گذاری‌های داخلی و جهانی چین در نظر گرفته شود مطرح کرده‌اند. همان‌طور که این بررسی موردی نشان می‌دهد این دگرگونی متضمن تلاش‌هایی برای تغییر نگرش‌ها و رفتارهایی در کشور است، تلاش‌هایی که کودکان و جوانان از همان آغاز در آن‌ها سهیم هستند.

چین به عنوان کشوری هنوز در حال توسعه در موقعیتی قرار دارد که ناگزیر است کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و سازگاری با این پدیده را برای جمعیت عظیمی از تهیدستان آسیب‌پذیر نیز میسر کند. یکی از مواردی که تحت‌تاثیر تغییرات اقلیمی قرار گرفته ذخایر آب زیرزمینی است که حجم آن بر اثر مصرف بی‌رویه و تحولات شدید اقلیمی تغییر کرده است. دولت چین و یونیسف علاوه بر اقدام مشترک در حوزه توانمندسازی کودکان برای رهبری، در پروژه‌ای دیگر در زمینه مدیریت سالم و پایدار آب برای باهمستان‌ها و جوامع محلی محروم نیز همکاری کرده‌اند. کودکان در تمام مراحل، یعنی از مرحله مطالعات مقدماتی آب‌های زیرزمینی تا پروژه‌های داخل مدارس در این کار سهیم بوده‌اند.

سازمان برابری برای کودکان همکاری میان دولت چین و یونیسف را به‌عنوان نمونه‌ای از موارد نادری قلمداد می‌کند که در آن یک دولت ملی به ارزش مشارکت و رهبری کودکان در مقابله با تغییرات اقلیمی پی برده است. کشور چین از طریق کار با شرکای بین المللی و داخلی توانسته است نسل جدیدی را به مهارت‌ها و دانشی مجهز سازد که برای رهبری جریان تغییر و دگرگونی ذهنیت‌ها ضروری است.

تاریخچه

هنگامی که اولین «اردوی آموزشی درباره تغییرات اقلیمی» در سال ۲۰۰۹ برگزار شد، دولت چین در گیرودار موضع‌گیری‌ها و اقدامات خود در زمینه تغییرات اقلیمی بود. چین به دلیل این که دومین تولید‌کننده گازهای گلخانه‌ای دنیاست و نیز به دلیل نقش برجسته‌اش در گروه ۷۷ همواره در کانون مناقشات بین‌المللی بر سر شرایط اقلیمی قرار داشته است. در آن هنگام توجه چین هنوز قاطعانه به رشد اقتصاد داخلی‌اش معطوف بود و در مذاکرات بین‌المللی هم این موضع را ابراز می‌کرد که حل و فصل تغییرات اقلیمی وظیفه اخلاقی و مالی کشورهای توسعه‌یافته است. اما این موضع‌گیری سرسختانه تغییراتی را که همان هنگام در داخل کشور در حال رخ دادن بود منعکس نمی‌کرد. در برنامه پنج‌ ساله یازدهم (۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰) به انتخاب ناگزیر میان رشد اقتصادی و تخریب محیط‌زیستی اشاره شده بود و در آستانه کنفرانس آب‌وهوایی کپنهاگ (کپنهاگ ۱۵) چین برای اولین بار متعهد شد که تولید گازهای گلخانه‌ای خود را تا سال ۲۰۲۰ کاهش دهد.

در پس تغییرات خبرساز سیاست‌ها در چین، تلاش می‌شد تا ذهنیت‌ها به موضوع تغییرات اقلیمی عوض شود و این باور وجود داشت که جوانان می‌توانند در این تلاش‌ها نقشی محوری ایفا کنند. تیم کوچکی از متخصصان که درون کمیسیون توسعه و اصلاحات در زمینه تغییرات اقلیمی کار می‌کرد خیلی زود به این نکته پی برد که نمی‌شود فقط با اتکا به شواهد علمی کاری کرد که تحولی رخ دهد. بلکه باید نگرش‌ها را هم تغییر داد. جوانان به‌عنوان تاثیرپذیرترین نسل می‌توانستند به «ابعاد انسانی و رفتاری تغییرات اقلیمی، از اقدامات گسترده اجتماعی گرفته تا انتخاب هوشمندانه انرژی در سطح منازل شخصی»  فوریت و نیرو ببخشند. گردهمایی تغییرات اقلیمی کودکان، که یونیسف برگزارکننده آن بود و نیز شهر کپنهاگ در آستانه کپنهاگ ۱۵، فرصتی برای پیوستن به گفتمان جهانی به وجود آورند و نیز باعث رواج گفتمانی داخلی شدند.

در همین حال یونیسف چین با رهبری برنامه آب، پاکیزگی و بهداشت (به انگلیسی واش) فعالیت خود را در زمینه تغییرات اقلیمی آغاز کرد. پروژه یونیسف چین مطالعه‌ای بود درباره سه ناحیه کنجو در استان هبه، سین‌یانگ در استان شانکشی و وی‌های در استان شاندون که در آن برای درک تغییرات در میزان ذخایر آب از داده‌ها و نقشه‌های پیشین نیز استفاده شده بود. از همان ابتدا قرار شد که از کودکان در هر سه ناحیه دعوت شود در اجرای پروژه شرکت کنند.

درحالی که برنامه آب، پاکیزگی و بهداشت مطالعه در زمینه تغییرات اقلیمی را آغاز کرده بود، برنامه‌های دیگر در یونیسف و فعالان حقوق کودک از مداخله جوانان و نوجوانان در این زمینه پشتیبانی می‌کردند. با توجه به این‌که ماهیت تغییرات اقلیمی چند نسل را در برمی‌گیرد و ممکن است که نسل‌های جوان‌تر از خطر انفعال امروز آسیب ببینند، ترویج مشارکت موضوعی مهم شناخته شد و کپنهاگ ۱۵ آن را تسریع کرد. یونیسف ضمن همکاری با شهر کپنهاگ گردهمایی تغییرات اقلیمی کودکان را برگزار کرد تا «صدای کودکان کشورهای در حال توسعه و کودکان کشورهای صنعتی در مناقشه جهانی آب‌وهوایی به گوش دیگران برسد و آن‌ها فرصتی برای تاثیرگذاری بر توافق مهمی را بیابند که در کپنهاگ ۱۵ به‌دست می‌آمد.» این یکی از اولین فرصت‌هایی بود که در اختیار کودکان کشورهای هم صنعتی و هم «در معرض خطر» گذاشته شد تا با یکدیگر دیدار و همکاری کنند.

برای شورای دفاع از منابع طبیعی این فرصتی بود تا مبادله بین‌المللی در زمینه موضوعی با اهمیت ملی را ترویج دهد.

پنج شرکت‌کننده که به‌عنوان رهبرانی جوان از دیگر شرکت‌کنندگان شاخص‌تر ارزیابی شدند انتخاب شدند تا در کپنهاگ نماینده هم‌نسلان خود باشند. آن‌ها به ۱۶۰ کودک دیگر از ۴۴ کشوری که در گردهمایی شرکت داشتند پیوستند و به اتفاق پیش‌نویس اعلامیه کودکان را تهیه کردند که به ریاست کپنهاگ ۱۵ ارائه شد. در این اعلامیه تاکید شده است که کشورهای توسعه‌یافته باید در زمینه سازگاری با تغییرات اقلیمی سرمایه‌گذاری بیشتری بکنند و کودکان متعهد شده‌اند که در زمینه تغییرات اقلیمی شخصا اقدام کنند. نمایندگان خردسال در بسیاری جهات به مراتب بهتر از همتایان بزرگسال خود عمل کردند. اما آن تحول سیاسی که انتظار می‌رفت در کپنهاگ اتفاق بیفتد تحقق نیافت و دولت چین به عنوان یکی از مانع‌سازان تلقی شد.

پس از گردهمایی تغییرات اقلیمی کودکان، ترویج‌گری و آموزش در ۲۰ کشور ادامه یافت. در آن زمان نمایندگان کشور چین همگی دانش‌آموزان مقطع دبیرستان بودند. آن‌ها پس از بازگشت به کشورشان هم‌چنان داوطلبانه در رویدادهای محلی و کشوری مربوط به شرایط اقلیمی حاضر می‌شدند و در میان همتایان خود به‌عنوان حامیان مشارکت و رهبری چین در کمک به سازگاری با تغییرات اقلیمی و کاهش اثرات آن خدمت می‌کردند. همه آن پنج نفر به دانشگاه راه یافتند، اکنون سه نفرشان در بیرون از چین و دو تن دیگر در داخل چین به تحصیل مشغولند.

در همین حال، بروز خشکسالی‌های شدید در جنوب چین در سال ۲۰۱۰ و در شمال کشور در ۲۰۱۱ باعث شد که آگاهی عمومی درباره خطرات ناشی از تغییرات اقلیمی بیشتر شود و مردم بدانند که رشد اقتصادی با مصرف شدید آب همراه است. مطالعه یونیسف در زمینه آب‌های زیرزمینی که در سال ۲۰۰۹ آغاز و سال بعد تکمیل شد، موید این نکته بود که دسترسی به آب پاکیزه کاهش یافته است.

چین به‌عنوان کشوری هنوز در حال توسعه در وضعیتی نامعمول قرار گرفته است زیرا باید هم برای کاهش اثرات تغییرات اقلیمی چاره‌ای بیندیشد و هم میلیون‌ها شهروند چینی را که همچنان در فقر به سر می‌برند با شرایط جدید سازگار کند. از رویکرد بلندپروازانه‌ای که چین برای آموزش مسائل اقلیمی به کودکان در پیش گرفته می‌توان به وسعت و پیچیدگی این چالش پی برد، رویکردی که بر آگاهی و نگرانی درباره همبستگی‌های متقابل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و بوم‌شناسی تاکید دارد و شناخت سیستم‌ها و زمینه‌های گسترده‌تر را تشویق می‌کند. برای یونیسف چین هم مشارکت کودکان در موضوع تغییرات اقلیمی فراتر از مشارکت آن‌ها در کاهش انتشار کربن است و موضوع سازگاری با تغییرات اقلیمی را نیز دربر‌می‌گیرد. در واکنش به یافته‌های تحقیق، برنامه تحصیلی تغییرات اقلیمی با پروژه تمام محیط مدرسه که از جانب برنامه آب، پاکیزگی و بهداشت مدیریت می‌شد، ادغام گردید.

در این پروژه به معلمان یاد داده می‌شود که چگونه دانش‌آموزان را در تحلیل وضعیت‌های بومی و مشاهده اثرات تغییرات اقلیمی به کار بگیرند. دانش‌آموزان متقبل می‌شوند در اقداماتی که از جانب مدرسه برای کاهش اثرات مضر صورت می‌گیرد از جمله در درختکاری و جلوگیری از آسفالت کردن حیاط‌های مدرسه شرکت کنند.  

در سال ۲۰۱۳ اداره تغییرات اقلیمی بار دیگر از یونیسف چین خواست که در برگزاری یک اردوی تابستانی در زمینه شرایط اقلیمی کمک کند. دولت چین از زمان برگزاری اولین اردو به بعد بر تعهد خود به کاهش اثرات تغییرات اقلیمی افزود و به بزرگترین کشور سرمایه‌گذار در انرژی‌های تجدیدپذیر و بهبود سریع کارآیی انرژی‌ تبدیل شد. این اردو نوجوانان و جوانانی را از چین و از کشورهای دیگر گرد هم آورد تا با اقدامات چین برای کاهش اثرات تغییرات اقلیمی و سازگاری با این پدیده آشنا شوند.

در سال ۲۰۱۵، چین و ۱۹۶ کشور دیگر در کپنهاگ ۲۱ توافق‌نامه مهم را در زمینه تغییرات اقلیمی امضا کردند. در مدت شش سالی که از زمان برگزاری اولین اردوی آموزشی درباره تغییرات اقلیمی سپری شده است، چین از یک کشور عقب‌مانده از قافله جهانی به رهبری در مذاکرات مربوط به تغییرات اقلیمی تبدیل شده است. این کشور اکنون یکی از رهبران دنیا در استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و کارآیی انرژی است و حتی متعهد شده است که در زمینه کاهش اثرات تغییرات اقلیمی از دیگر کشورهای درحال توسعه حمایت کند.

نقش کودکان، نوجوانان و جوانان

اردوهای آموزشی درباره تغییرات اقلیمی کودکان به نسلی از رهبران جوان در چین قدرت و توانمندی بخشیده است و دانش و مهارت‌هایی در اختیار آن‌ها گذاشته که بتوانند هم در زادبوم خود و هم در شبکه‌ای جهانی کنش‌گر و تاثیرگذار باشند.

با این همه، کودکان و جوانان در رهبری اردوهای یونیسف چین که از طرف دولت و با همراهی یونیسف راه‌اندازی و طراحی شده و به اتفاق شرکای بین‌المللی به اجرا گذاشته شده بود مشارکت چندانی نداشتند. به تازگی برنامه آب، پاکیزگی و بهداشت کوشیده است که جوانان و نوجوانان را در طراحی برنامه‌ها شرکت دهد و از این رو سه دانشجو را برای تدوین یک برنامه درسی دوره آموزش و تهیه یک کتابچه راهنما برای آموزش تغییرات اقلیمی در مدارس به کار گرفت. علاوه بر این، ترکیب کودکانی که در اردوهای بین‌المللی شرکت کرده‌اند عمدتا از مناطق ثروتمندتر شهری بوده‌اند و عده‌ای کمی از آن‌ها از نواحی روستایی بوده‌اند. از آن‌جا که لازم بود کودکان شرکت‌کننده در اجلاس‌های بین‌المللی به زبان انگلیسی صحبت کنند، دولت به عمد دانش‌آموزانی را انتخاب کرد که از نظر تحصیلی برتر بوده‌اند. یونیسف چین و کمیسیون توسعه و اصلاحات برای پیشبرد اهداف خود نه فقط ناگزیرند راه‌هایی برای افزایش مشارکت جوانان و نوجوانان در طراحی و اجرای فعالیت‌های مربوط به تغییرات اقلیمی بیابند، بلکه باید به مجموعه متنوع‌تری از افراد برای رهبری پروبال دهند.

افزایش اقدامات و پایداری

در چین فراتر از رویدادهای مربوط به تغییرات اقلیمی، هیچ برنامه یا همکاری دوجانبه‌ پایداری برای ایجاد یک جنبش کودکان در این زمینه وجود نداشته است. جوانان تشویق شده‌اند که همسالان خود را آموزش دهند و در مدارس و باهمستان‌ها فعالیت‌ها را رهبری کنند، اما اقدامات بعدی و تکمیلی برای حصول اطمینان از این که چنین چیزی اتفاق افتاده یا نیفتاده محدود بوده است.

یکی از موانع عمده‌ای که نگذاشته یونیسف چین در به کارگیری جوانان و نوجوانان برای مقابله با تغییرات اقلیمی مداومت داشته باشد نبود منابع و کارکنان متعهد و دلسوز است. مدیریت اردوهای آموزشی درباره تغییرات اقلیمی با برنامه آب، پاکیزگی و بهداشت بود که کارکنانش همزمان مسئولیت‌های برنامه‌ای و واکنش به موقعیت‌های اضطراری برعهده‌شان بود و به این وظایف مشغول بودند. در سطح جهانی، یونیسف حجم نسبتا محدودی از منابع مالی خود را به مشارکت کلی کودکان و نوجوانان اختصاص داد، و میزانی که به‌طور خاص به مشارکت آن‌ها در فعالیت‌های مربوط به تغییرات اقلیمی اختصاص داد از آن هم کمتر بود. اکنون این وضع در حال تغییر است و این تا حدی ناشی از محوریت موضوع تغییرات اقلیمی در برنامه جدید اهداف توسعه پایدار است. در سال ۲۰۱۵ یک ساختار راهبردی در زمینه پایداری محیطی برای کودکان ایجاد شد که اولویت آن «دفاع از به رسمیت شناختن و گنجاندن کودکان در گفتمان سیاست‌گذاری در خصوص پایداری محیط زیست» بود. این‌که آیا این موضوع باعث خواهد شد منابع بیشتری به مشارکت کودکان، جوانان و نوجوانان در کاهش اثرات تغییرات آب و هوایی و سازگاری اختصاص یابد یا خیر، هنوز مشخص نیست.

اهداف و برنامه‌های آینده

مرکز ملی راهبرد تغییرات اقلیمی و همکاری بین‌المللی وظیفه هماهنگی آموزش و کمک‌رسانی در زمینه تغییرات اقلیمی را از کمیسیون توسعه و اصلاحات تحویل و به عهده گرفته است. این مرکز در نظر دارد که بر فعالیت‌های خود در ارتباط با نوجوانان و جوانان بیفزاید. بعضی از این فعالیت‌ها برنامه‌هایی برای سفر است «تا افق دید جوان‌ها بازتر شود و در زمینه تغییرات اقلیمی با سراسر جهان ارتباط برقرار کنند، برای درک عمیق‌تر مسائل بنیادی دوره‌های کارآموزی ببینند و به تبادل برنامه‌های مطالعاتی بپردازند تا نوآوری‌ها، مهارت‌ها و توانمندی‌های جوانان در حل‌وفصل مسائل تغییرات اقلیمی تقویت شود».

از دیگر برنامه‌های درنظرگرفته شده گنجاندن مبحث تغییرات اقلیمی به‌عنوان یکی از مواد اصلی درسی در نظام آموزشی است، با هدف ایجاد «جامعه‌ای آگاه که پیشاپیش تغییرات اقلیمی قدم بردارد و به این پدیده و اثرات آن واکنش مناسب نشان دهد». برای تحقق این هدف مرکز در نظر دارد شناخت و استفاده از مفاهیم علمی در ارتباط با تغییرات اقلیمی را به وسیله آموزش‌گران دنبال کند.

یونیسف چین گزینه‌های گوناگونی را بررسی می‌کند تا شمار هر چه بیشتری از کودکان را برای مقابله با تغییرات اقلیمی و به وجود آوردن یک برنامه کاری پایدار بسیج کند. این دفتر با استفاده از شبکه‌های اجتماعی مانند وایبو و ویچت توانسته با موفقیت از ترویج‌گری حقوق کودک و جذب نوجوانان و جوانان در زمینه‌های دیگر حمایت کند، و برای فعالیت‌های آینده می‌توان این موفقیت را «لقمه‌ای حاضر و آماده» تلقی کرد. فراتر از تریبون‌های فضای مجازی، یک چارچوب و برنامه‌ همکاری بلندپروازانه‌تر، با پیوندهایی به تحصیلات مدرسه‌ای در نظر گرفته می‌شوند و گردهمایی‌هایی پیوسته در سطح عالی یا اردوهای تابستانی برگزار می‌شوند تا دانش‌آموزان از سراسر کشور دور هم جمع شوند. در این طرح نیاز به منابع و همکاری‌های مشترک گسترده به رسمیت شناخته شده است و این چیزی است که برای تعهد پایدار به کار با کودکان و نوجوانان و توانمندسازی آن‌ها لازم است.

این مطلب توسط سازمان برابری برای کودکان و با همکاری یونیسف چین تهیه شده است. اصل این نوشتار را می‌توانید در تارنمای سازمان برابری برای کودکان مشاهده کنید. متن ترجمه شده به فارسی ویرایش‌ و خلاصه نیز شده تا برای خواننده رسا باشد.